banner-hector-1

Thời trang Thứ năm, 15/10/2020, 17:42 GMT+7
Lịch sử phát triển áo dài Việt Nam qua các thời kỳ

Áo dài từ lâu đã là trang phục truyền thống và là nét văn hóa đặc trưng của dân tộc Việt Nam. Trải qua từng thời kì phát triển của lịch sử, áo dài luôn không ngừng biến đổi nhưng vẫn đảm bảo tôn được vẻ đẹp dịu dàng truyền thống của người phụ nữ Việt.

Áo dài đã trở thành nét đặc trưng của ngành công nghiệp thời trang Việt Nam, đồng thời là một danh tính chính trị và văn hóa kể từ lúc nó bắt đầu xuất hiện dưới thời nhà Nguyễn.

Áo giao lĩnh

Đến nay, chưa có nhà nghiên cứu nào có thể xác định chính xác lịch sử áo dài và thời điểm xuất hiện của áo dài. Theo nhận định cảm quan của người Trung Quốc thì áo dài xuất thân từ sườn xám nhưng sườn xám mới xuất hiện từ năm 1920 còn áo dài đã xuất hiện cách đây hàng ngàn năm.

ao dai xua 1

Sự xuất hiện của áo dài bắt nguồn từ áo giao lĩnh (năm 1744) - là kiểu dáng sơ khai nhất của áo dài Việt Nam. Áo giao lĩnh còn được gọi là áo đối lĩnh, được may rộng, xẻ hai bên hông, cổ tay rộng, thân dài chấm gót. Thân áo được may bằng 4 tấm vải kết hợp mặc cùng thắt lưng màu và váy đen. Đây là kiểu áo cổ chéo gần giống với áo tứ thân.

Vào thời gian này, vua Nguyễn Phúc Khoát đã lên ngôi và cai trị vùng đất phía Nam. Miền bắc được cai quản bởi chúa Trịnh ở Hà Nội, người dân ở đây mặc áo giao lĩnh, trang phục mang nét tương đồng với người Hán. Nhằm phân biệt giữa Nam và Bắc, vua Nguyễn Phúc Khoát đã yêu cầu tất cả phụ tá của mình vận quần dài bên trong một chiếc áo lụa. Bộ váy này kết hợp giữa trang phục người Hán và Chămpa. Có thể đây là hình ảnh của bộ áo dài đầu tiên.

Áo dài tứ thân (thế kỉ 17)

Theo các nhà nghiên cứu và những hiện vật tại các bảo tàng áo dài thì để tiện hơn trong việc lao động sản xuất của người phụ nữ, áo tứ thân không có khuy cài, và mở dọc ở giữa 2 vạt trước, được may rời để buộc vào với nhau, hai tà sau may liền lại thành vạt áo. Và khác với áo tứ thân không có cổ bên phương Bắc, áo dài tứ thân ở Việt Nam về sau có thêm cái cổ đứng (cổ xây) theo phong tục dấu tóc che cổ của người Việt.

ao dai xua 2

Loại áo này thường may màu tối, được xem là chiếc áo mộc mạc, khiêm tốn mang ý nghĩa tượng trưng cho 4 bậc sinh thành của hai vợ chồng. Áo dài tứ thân truyền thống nâu sồng mộc mạc với yếm, váy của phụ nữ nông thôn Bắc bộ đã không còn được thông dụng từ mấy chục năm nay.

Áo dài ngũ thân (thời Vua Gia Long)

Trên cơ sở áo tứ thân, đến thời vua Gia Long áo ngũ thân xuất hiện. Loại áo này thường được may thêm một tà nhỏ để tượng trưng cho địa vị của người mặc trong xã hội. Giai cấp quan lại quý tộc thường mặc áo ngũ thân để phân biệt với các tầng lớp nhân dân lao động trong xã hội.

Áo có 4 vạt được may thành 2 tà như áo dài, ở tà trước có thêm một vạt áo như lớp lót kín đáo chính là vạt áo thứ 5. Kiểu áo này được may theo phom rộng, có cổ và rất thịnh hành đến đầu thế kỉ XX.

Áo dài Lemur

Trong số các nhà cách tân áo dài phụ nữ thời thập niên 1930, họa sỹ Cát Tường, tức Lemur do tên Tường của ông dịch ra tiếng Pháp rồi biến thể đi một chút, đã cố gắng cách tân cái áo dài ngũ thân truyền thống một cách táo bạo hơn cả. Ông đả phá nguyên tắc che cổ bịt tóc ngàn xưa của người Việt trong việc cải biên của ông. Áo chỉ có hai vạt trước và sau, vạt trước dài chấm đất, áo được may ôm sát cơ thể, tay thẳng và có viền nhỏ. Khuy áo được mở sang bên sườn

Áo dài của ông Cát Tường rất Âu hóa. Áo có cổ cắt đa dạng, có khi khoét trái tim có khi có cổ lọ, hoặc có khi cổ hở được may vải nhún. Vai áo thường may bồng. Tay áo có khi cắt ngắn hay loe rộng. Quần thường có ống loe. Các loại áo dài phụ nữ cách tân ở thế kỷ 21 này rất nhiều khi chỉ là sự lập lại của những gì họa sỹ Cát Tường đã làm cách đây gần 90 năm. Với cái nhân sinh quan nệ cổ "răng đen, tóc xẻ ngôi giữa, vấn khăn" của đại đa số phụ nữ Việt lúc đó, áo dài Lemur chỉ được một bộ phận nhỏ phụ nữ rất cấp tiến đón nhận. Và áo dài Lemur gần như hoàn toàn biến mất sau khi họa sỹ Cát Tường biệt tích năm 1949. Hầu như không có một cái áo dài Lemur nào còn sót lại đến ngày nay…

Áo dài Lê Phổ

Đây cũng là một sự kết hợp mới từ áo tứ thân, biến thể của áo dài Lemur của họa sĩ Lê Phổ nên được gọi là áo dài Lê Phổ.

Bà đã thu gọn kích thước áo dài để ôm khít thân hình người phụ nữ Việt Nam, đẩy cầu vai, kéo dài tà áo chạm đất và đem đến nhiều màu sắc mới mẻ. Nói cách khác, bà khiến nó trở nên gợi cảm, tinh tế và thu hút hơn.

Sau bốn năm phổ biến, ‘áo dài le mur’ được hoạ sĩ Lê Phổ đã bỏ hết những ảnh hưởng phương Tây và thay thế bằng những chi tiết từ áo tứ thân. Từ thời điểm này đến những năm 1950, phong cách áo dài Việt Nam đã trở nên vô cùng nổi tiếng trong truyền thống nước nhà.

Áo dài Raglan

Áo dài Raglan còn gọi là áo dài giắc lăng, xuất hiện vào năm 1960 do nhà may Dung ở Đakao, Sài Gòn sáng tạo ra.

Điểm khác biệt lớn nhất của áo dài Raglan là áo ôm khít cơ thể hơn, cách nối tay từ cổ chéo xuống một góc 45 độ giúp người mặc thoải mái linh hoạt hơn. Hai tà nối với nhau bằng hàng nút bấm bên hông.  Đây chính là kiểu áo dài góp phần định hình phong cách cho áo dài Việt Nam sau này.

Áo dài truyền thống Việt Nam (từ 1970 đến nay)

Áo dài Việt Nam qua các thời kỳ có sự biến đổi với nhiều kiểu dáng, chất liệu từ hiện đại đến phá cách. Áo dài còn được biến chuyển thành áo cưới, áo cách tân… Nhưng dù thế nào thì chiếc áo dài truyền thống của người phụ nữ Việt vẫn giữ được nét uyển chuyển, gợi cảm, kín đáo mà không trang phục nào mang lại được. 

Cùng với xu hướng năng động, thay đổi của lối sống hiện đại, tà áo dài truyền thống được các nhà thiết kế cách điệu với tà ngắn hơn, thay đổi ở cổ áo, tay áo hoặc thậm chí là tà áo hoặc quần mặc chung với áo dài đem đến cho người phụ nữ Việt nhiều sự chọn lựa. Cũng chính vì sự cách điệu này mà áo dài ngày càng được phụ nữ Việt diện nhiều hơn trong đời sống hàng ngày. Bạn có thể bắt gặp tà áo dài đầy màu sắc với nhiều kiểu dáng mới lạ, độc đáo trong văn phòng, chốn chùa chiền linh thiêng hay thậm chí khi đi dạo phố bên ngoài.

Trình diễn Áo dài trong các chương trình lễ hội, biểu diễn nghệ thuật lớn

Áo dài truyền thống trải qua 5 thế kỷ đã in sâu một cách thân thương cũng như thiêng liêng vào tâm hồn người Việt. Dù nó có thể có gốc gác từ đôi nguồn ngoại nhập nhưng người Việt đã sáng tạo ra những nét độc đáo riêng trên cái áo này để ngày nay nó có một chỗ đứng đặc biệt trong thế giới thời trang quốc tế, ngang với Kimono của Nhật Bản và Salwar Kameez của của các nước Ấn-Hồi. Và để giờ đây đến bộ từ điển bách khoa nổi tiếng toàn cầu Encyclopedia Britanica cũng phải có phần viết riêng về áo dài Việt Nam.

ao dai xua 3

ao dai xua 4

Đầu những năm 2000, sự giao lưu và hợp tác quốc tế của Việt Nam trong mọi lĩnh vực được tăng cường và đẩy mạnh. Ngoài sự xuất hiện đều đặn và ngày một hoàn thiện hơn trong các chương trình lớn như "Duyên dáng Việt Nam", các cuộc thi Hoa hậu Việt Nam, Hoa hậu PNVN Qua ảnh… sự xuất hiện trong một loạt các sự kiện, lễ hội, biểu diễn nghệ thuật lớn đã khiến trình diễn Áo dài từ một hình thức biểu diễn thời trang gắn liền với ca nhạc dần tách ra và trở nên ngày một chuyên nghiệp hơn.

Năm 2000, Festival Huế - một sự kiện văn hóa lớn của Việt Nam, vừa có quy mô quốc gia và có tính quốc tế lần đầu tiên được tổ chức (sau đó được tổ chức 2 năm/lần). Sự kiện này có ý nghĩa quan trọng với sự phát triển của trình diễn Áo dài phụ nữ Việt Nam.

Từ Festival Huế 2004 đến Festival Huế 2006, 2008 rồi đỉnh điểm là Festival Huế 2010, biểu diễn thời trang Áo dài đã phát triển thành Lễ hội Áo dài với các chủ đề thay đổi theo mỗi kỳ Festival.

Ngoài Lễ hội Áo dài tại Festival Huế, từ đầu những năm 2000 cho đến nay, Áo dài đã trở thành một chủ thể độc lập trong các buổi biểu diễn lớn khác như: Chương trình biểu diễn thời trang Áo dài ngày 24/3/2005 trong khuôn khổ Lễ hội "Quảng Nam - Hành trình di sản", chương trình "Nhịp điệu Áo dài" tối 1/5/2005 với 800 bộ Áo dài do 16 NTK hàng đầu Việt Nam thực hiện, qua phần trình diễn của 200 người mẫu trên sân khấu lớn trước Nhà hát TP Hồ Chí Minh…

Trình diễn Áo dài trong các chương trình lễ hội, biểu diễn nghệ thuật lớn kể từ năm 2002 và đặc biệt tại Festival Huế đánh dấu bước phát triển của trình diễn Áo dài mang xu hướng nghệ thuật tổng hợp, có tính đại chúng cao (chương trình được tham gia với số lượng lớn các NTK, mẫu thiết kế Áo dài tham dự; Mỗi lần trình diễn Áo dài từ không gian trình diễn, âm thanh, ánh sáng, người mẫu… đều được thống nhất trong một ý đồ trình diễn nghệ thuật xuyên suốt). 

Thông qua các cuộc trình diễn này, Áo dài được hệ thống một cách tổng thể (các NTK bắt đầu trình diễn một cách có hệ thống từng thể loại trang phục Áo dài như: Áo dài nam, nữ; Áo dài lễ hội, Áo dài cưới; thời trang Áo dài qua các thời kỳ lịch sử…).

Giao lưu văn hóa giữa Việt Nam với các nước

Kể từ năm 2000, trình diễn Áo dài xuất hiện như trung tâm của các hoạt động giao lưu văn hóa giữa Việt Nam và các nước, rất nhiều nhà tạo mẫu có tiếng ở Việt Nam mang các bộ sưu tập Áo dài của mình đi tham dự: NTK Minh Hạnh với bộ sưu tập "Trở lại thiên đường" trình diễn tại Nhật Bản năm 2003; Bộ sưu tập thời trang Áo dài "Rồng và Bướm" tại Festival mùa xuân diễn ra ở thủ đô Roma (Italia)...; NTK Sĩ Hoàng giao lưu văn hóa, trình diễn Áo dài tại Bỉ (2002), tại Đức (2003), Thụy Điển (2004), Pháp (2005), triển lãm về Áo dài tại Mỹ (2006) và Trung Quốc (2006), Nhật Bản (2008)…

Trình diễn Áo dài trong các cuộc thi hoa hậu, người mẫu

Kể từ cuộc thi hoa hậu quốc gia lần đầu tiên được tổ chức năm 1988 mang tên "Hoa hậu báo Tiền Phong" (năm 2002 chính thức đổi tên thành "Hoa hậu Việt Nam"). Những năm 2000, sự phát triển của các cuộc thi hoa hậu, người mẫu tại Việt Nam cho đến các cuộc thi hoa hậu tầm cỡ khu vực và thế giới được tổ chức ngày một nhiều ở Việt Nam (cuộc thi Hoa hậu Trái đất, Hoa hậu Hoàn vũ…). Trình diễn Áo dài đã trở thành một phần không thể thiếu.ao dai xua 5

Áo dài trở thành biểu tượng của nền văn hóa, tôn lên vẻ đẹp của người phụ nữ Việt

Nghiên cứu về 3 trào lưu cách tân Áo dài và các NTK tiêu biểu thế kỷ XX, có thể thấy trên nền tảng phong phú đa dạng của nền văn hóa Việt Nam, Áo dài phụ nữ Việt Nam đã tiếp nhận và chuyển hóa những nét ưu việt của các nền văn hóa khác như thế nào với sự cố gắng không ngừng của các NTK tài hoa. Tất cả những nỗ lực đó gói chọn trong một tà Áo dài mỏng manh mà vẻ đẹp của nó mỗi khi xuất hiện làm rung động bao người chiêm ngưỡng. 

Trong tương lai, những cuộc cách tân Áo dài vẫn sẽ tiếp tục, song những gì mà các trào lưu cách tân Áo dài thế kỷ 20 mà các NTK tiêu biểu đã cống hiến cho Áo dài phụ nữ Việt Nam và sự dung hòa quan niệm thẩm mỹ của người Việt thể hiện qua đó sẽ là nền tảng cơ bản, kinh nghiệm bổ ích cho các NTK thời trang Việt Nam sau này.

Trình diễn Áo dài tới giờ đã trở thành một hình thức biểu diễn nghệ thuật tổng hợp, là quá trình tổ chức, phối hợp các nhân tố, các công đoạn nhằm thể hiện ý tưởng của NTK thời trang, nhà sản xuất chương trình biểu diễn. 

Trình diễn thời trang Áo dài là một hình thức văn hóa, nghệ thuật đặc biệt, đặc sắc mang tính đặc trưng riêng của Việt Nam. Một trang phục dân tộc được trình diễn với quy mô hoành tráng, với sự đa dạng, phong phú và đặc sắc như vậy, đã khiến cho trình diễn Áo dài vượt qua ý nghĩa của cuộc trình diễn thời trang hay nghệ thuật thông thường để trở thành một khía cạnh biểu trưng cho lịch sử văn hóa, thể hiện nhân sinh quan và tinh thần Việt Nam.

Nhà thiết kế Sĩ Hoàng

ao dai xua 7

NTK Sĩ Hoàng bắt đầu sự nghiệp vào năm 1989. Từ những mẫu thiết kế Áo dài đơn lẻ cho đến bộ sưu tập Áo dài đầu tiên "Hoa văn dân tộc" đã mở đầu triết lý tạo mẫu của anh: "Đưa nghệ thuật hội họa vào trang phục truyền thống. Tìm kiếm ý tưởng sáng tạo từ kho tàng văn hóa dân tộc". Sau đó, hàng năm anh liên tiếp cho ra đời các bộ sưu tập thời trang Áo dài của mình.

NTK Sĩ Hoàng bằng những mẫu thiết kế Áo dài của mình đã góp phần xây dựng và truyền bá vẻ đẹp của Văn hóa Áo dài Việt Nam trong nước và ra thế giới. Các bộ sưu tập Áo dài của anh đã nhiều lần được trình diễn trong Lễ hội Áo dài tại Festival Huế, chương trình Duyên dáng Việt Nam và các lễ hội quan trọng của đất nước. Sĩ Hoàng còn trình diễn thời trang Áo dài tại Bỉ (2001), Đức (2003), Thụy Điển (2004), Pháp (2005. Năm 2006, anh tham dự triển lãm Áo dài tại San Jose, Mỹ…

Có thể nói, NTK Sĩ Hoàng đã mở ra một phương hướng cách tân Áo dài phụ nữ Việt Nam mang tính Hội họa, trang trí cao. Mặt khác, anh nỗ lực xây dựng một môi trường Văn hóa Áo dài, gìn giữ và lưu truyền được vẻ đẹp của trang phục dân tộc Việt Nam tới các thế hệ trẻ Việt Nam.      

ao dai xua 6

Nằm trên địa bàn quận 9, cách trung tâm TP.HCM hơn 20km, Bảo tàng Áo dài đã hoạt động được 6 năm, với nhiều hiện vật, hình ảnh phong phú, thể hiện xuyên suốt quá trình hình thành và phát triển của áo dài. Nơi đây ghi dấu tâm huyết của nhà thiết kế Sĩ Hoàng, người sáng lập Bảo tàng Áo dài. Hiện nay, anh tiếp tục dấn thân vào thử thách khác trong sự nghiệp của mình, đó là phát triển Viện nghiên cứu Trang phục Việt.

Với lịch sử phát triển qua thời gian dài như vậy, chiếc áo dài Việt Nam đã hoàn thiện hơn bao giờ hết. Áo dài trở thành biểu tượng của nền văn hóa, tôn lên vẻ đẹp của người phụ nữ Việt.

Có thể nói, áo dài không chỉ là một bộ trang phục đại diện cho cả một nền văn hóa, mà còn là cảm hứng sáng tác không dứt của nghệ thuật Việt Nam.

ao dai xua 8

ao dai xua 9

Bài đăng trên chuyên đề Kết Nối Doanh Nhân kỷ niệm Ngày Doanh nhân Việt Nam 2020


Tin liên quan:
Tin mới hơn:
Tin cũ hơn:

 

Genli